Riskli yapı tespiti nasıl yapılır? 6306 sayılı Kanun süreci
Riskli yapı tespitine kim başvurur, binada neler incelenir, rapor tapuya nasıl işlenir ve itiraz nasıl yapılır? 6306 sayılı Kanun sürecine ev sahibi gözüyle genel bir bakış.
- Yayın
- Yazar
- Genç Avşar Hafriyat
- 5 dk okuma
- 5 dk okuma

Riskli yapı ne demek, 6306 sayılı Kanun neyi düzenler?
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun 16 Mayıs 2012'de kabul edildi ve 31 Mayıs 2012 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Kamuoyunda kentsel dönüşüm kanunu olarak bilinir. Afet riski taşıyan alanların ve yapıların güvenli hale getirilmesi için izlenecek yolu düzenler.
Kanunda riskli yapı, ekonomik ömrünü tamamlamış ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı olarak tanımlanır. Burada önemli olan tespit kelimesidir: bir binanın eski görünmesi, sıvasında çatlak olması ya da belli bir yıldan önce yapılmış olması onu tek başına riskli yapı yapmaz. Karar, yöntemi Bakanlıkça belirlenmiş bir mühendislik incelemesiyle verilir.
Riskli yapı ile riskli alan da sık karıştırılır. Riskli alan, bir bölgenin bütün olarak dönüşüme alınmasıyla ilgili ayrı bir karardır; riskli yapı tespiti ise tek bir binaya yöneliktir. Bu yazı tek bina için yapılan tespiti anlatır.
Riskli yapı tespiti için kim başvurur, tespiti kim yapar?
Kanuna göre tespit öncelikle yapı malikleri ya da kanuni temsilcileri tarafından, masrafları kendilerine ait olmak üzere yaptırılır. Başvuru, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara yapılır. Bu kuruluşlar arasında üniversiteler, kamu kurumları, yapı denetim ve laboratuvar kuruluşları ile mühendislik büroları bulunabilir.
Süreç her zaman malikin isteğiyle başlamaz. Bakanlık ya da idare, maliklere süre vererek tespit yaptırmalarını isteyebilir; bu süre içinde tespit yaptırılmazsa Bakanlık ya da idare tespiti kendisi yapar veya yaptırır.
Tek bir malikin diğer kat maliklerinden bağımsız başvurup başvuramayacağı, hangi belgelerin isteneceği gibi ayrıntılar uygulamada sık sorulur. Mevzuat zaman içinde birkaç kez değiştiği için bu konularda başvuracağınız lisanslı kuruluşa ve Bakanlığın il müdürlüğüne danışın, güncel kuralı resmî kaynaktan teyit edin.
Tespit sırasında binada neler yapılır?
Lisanslı kuruluşun mühendisleri binayı yerinde inceler ve Bakanlığın belirlediği riskli yapı tespit esaslarına göre değerlendirir. Hangi yöntemin uygulanacağı binanın taşıyıcı sistemine (betonarme, yığma gibi) ve kat sayısına göre değişir.

Betonarme binalarda inceleme genellikle şu adımlardan oluşur:
| Adım | Ne yapılır? | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Rölöve | Kolon, kiriş, perde ve döşemelerin ölçüsü ve yerleşimi yerinde çıkarılır | Proje yoksa ya da binaya uymuyorsa taşıyıcı sistem ancak böyle bilinir |
| Beton numunesi (karot) | Seçilen elemanlardan silindir biçiminde beton örneği alınır, laboratuvarda dayanımı ölçülür | Betonun gerçek kalitesi gözle anlaşılmaz |
| Donatı tespiti | Sıva açılarak ya da tarama cihazıyla demirlerin çapı, sayısı ve paspayı kontrol edilir | Eksik ya da paslanmış donatı taşıma gücünü düşürür |
| Zemin bilgisi | Parselin zemin özellikleri değerlendirmeye katılır | Aynı bina farklı zeminde farklı davranır |
| Analiz ve rapor | Toplanan verilerle binanın deprem davranışı hesaplanır, sonuç rapora yazılır | Riskli olup olmadığı bu hesapla belirlenir |
Karot, betondan özel bir matkapla alınan silindir biçimindeki numunedir; alındığı yer daha sonra uygun bir harçla doldurulur. Paspayı ise donatıyı dış etkilerden koruyan beton tabakasının kalınlığıdır. Zemin konusunu zemin etüdü raporunda nelere bakılır yazımızda ayrıntılı anlattık.
Numune alınacak elemanların sayısı ve yeri ilgili esaslara göre belirlenir. İnceleme sırasında bazı dairelere ve bodruma girmek gerekebilir; komşularla önceden konuşmak işi kolaylaştırır.
Rapor çıktıktan sonra ne olur?
Lisanslı kuruluşun hazırladığı rapor Bakanlığın il müdürlüğüne gönderilir. Müdürlük raporu inceler; eksik ya da hatalı bulursa düzeltilmek üzere geri gönderir. Sorun yoksa bina, tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tapu müdürlüğüne bildirilir. Kanuna göre bu bildirim en geç on iş günü içinde yapılır.
Tespit maliklere e-Devlet üzerinden bildirilir ve muhtarlıkta on beş gün süreyle ilan edilir. Malikler ya da kanuni temsilcileri tespite on beş gün içinde itiraz edebilir. İtirazlar, üniversitelerin ilgili bölümlerinden öğretim üyeleri ile Bakanlık personelinden oluşan teknik heyetlerce incelenip karara bağlanır.
Bina riskli çıkarsa süreç nasıl ilerler?
Tespit kesinleştiğinde maliklere binayı yıktırmaları için idarece bir süre verilir. Bu süre içinde yıktırılmayan yapılar idari makamlarca yıktırılır; tahliye ve yıkım masrafları maliklerden hisseleri oranında alınabilir. Uygulama sırasında Bakanlığın ya da idarenin talebiyle riskli yapıya elektrik, su ve doğalgaz verilmeyebilir.
Sonraki aşama genellikle malikler arasında anlaşma, yeni binanın projesi ve yapı ruhsatıdır. Kira yardımı, kredi desteği ve kat karşılığı sözleşme gibi konular ayrı hukuki ve mali başlıklardır; bunlar için belediyenize, Bakanlığın il müdürlüğüne ve bir avukata danışın.
Yıkım aşamasında komşu binalara, yola ve altyapıya zarar vermemek için iş, yetkili mühendisin hazırladığı plana göre yürütülmelidir. Genç Avşar Hafriyat, İzmir Bornova merkezli olarak 2 ve 5 tonluk mini ekskavatörlerle bina yıkımı, temel kazısı ve güçlendirme kazısı yapıyor; Çeşme, Bodrum ve Marmaris'teki işlere de gidiyor.
Tespitten önce ev sahibi neye dikkat etmeli?
Önce başvuracağınız kuruluşun Bakanlıkça lisanslı olduğundan emin olun. Elinizde binanın projesi, yapı ruhsatı ya da iskân belgesi varsa hazır edin; bu belgeler mühendislerin işini kolaylaştırır. Proje bulunamazsa taşıyıcı sistem rölöve ile yerinde çıkarılır.

Binanın riskli çıkıp çıkmayacağını kendi gözlemlerinizle kestirmeye çalışmayın. Kolon çatlakları, paslanmış demirler ya da bodrumdaki nem incelemeyi gerektirebilir, ama karar vermeye tek başına yetmez; kesin sonucu yetkili mühendislerin incelemesi verir. Dikkat edilecek belirtileri bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı nasıl anlaşılır yazımızda anlattık.
Bina riskli çıkmazsa, güçlendirmeye ihtiyaç olup olmadığını ayrıca bir inşaat mühendisine değerlendirtmek isteyebilirsiniz. Güçlendirme kararı ve projesi yetkili mühendise aittir; temel çevresinde kazı gerektiren işler için güçlendirme kazısı sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Riskli yapı tespitini kim yaptırır?
Tespit öncelikle yapı malikleri ya da kanuni temsilcileri tarafından, masrafı kendilerine ait olmak üzere Bakanlıkça lisanslandırılmış bir kuruluşa yaptırılır. Malikler yaptırmazsa Bakanlık ya da idare de tespit yapabilir veya yaptırabilir.
Riskli yapı tespitinde binada neler incelenir?
Betonarme binalarda genellikle rölöve çıkarılır, kolonlardan beton numunesi (karot) alınır, donatı kontrol edilir ve zemin bilgisiyle birlikte binanın deprem davranışı hesaplanır. Yöntem, binanın türüne ve kat sayısına göre Bakanlığın belirlediği esaslara göre seçilir.
Riskli yapı raporuna itiraz süresi ne kadar?
Malikler ya da kanuni temsilcileri tespite on beş gün içinde itiraz edebilir. İtirazları üniversite öğretim üyeleri ve Bakanlık personelinden oluşan teknik heyetler inceler.
Riskli yapı kararı tapuya işlenir mi?
Evet. Rapor Bakanlığın il müdürlüğünde kontrol edildikten sonra bina, tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere tapu müdürlüğüne bildirilir.
Bina riskli çıkarsa ne olur?
Maliklere binayı yıktırmaları için bir süre verilir; süre içinde yıktırılmazsa yapı idari makamlarca yıktırılır. Sonraki hukuki ve mali adımlar için belediyenize, il müdürlüğüne ve bir avukata danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Projeniz için kararları ruhsatlı proje müellifi ve yetkili inşaat mühendisiyle birlikte verin.
- riskli yapı
- 6306 sayılı Kanun
- kentsel dönüşüm
- karot
- deprem
