İçeriğe geç
Yıkım ve Kat Eksiltme

Kat eksiltme nedir, hangi durumlarda yapılır, süreç nasıl işler?

Kat eksiltmenin ne olduğunu, kaçak kat ve yük azaltma gibi hangi durumlarda gündeme geldiğini, yıkım ruhsatı ve yıkım planı sürecini ve mini ekskavatörün vinçle çatıya alınarak işin yukarıdan aşağı nasıl yürütüldüğünü anlatıyoruz.

Yayın
Yazar
Genç Avşar Hafriyat
6 dk okuma
6 dk okuma
Ege'de çok katlı bir betonarme apartmanın çatısında üst katı söken mini ekskavatör ve binayı saran iskele

Kat eksiltme nedir?

Kat eksiltme (kat azaltma da denir), binanın tamamını yıkmadan yalnızca üstteki bir ya da birkaç katın kaldırılmasıdır. Çatı, duvarlar, döşeme ve o kata ait kolon ve kirişler sökülür; alttaki katlar kullanılmaya devam eder. Bu nedenle iş, boş bir binayı yıkmaktan daha hassastır: kalan yapıya zarar vermeden, onun üzerinde çalışmak gerekir.

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yapının yalnızca belirli bölümlerinde yapılan ve yüksekliğin azaltılması gibi amaçlar taşıyan çalışmaları kısmi yıkım olarak ele alır. Yönetmeliğe göre kısmi yıkımda kalan yapının stabilitesi, yani ayakta ve dengede kalması korunmak zorundadır. Kat eksiltme bu tanımın tipik örneğidir.

Hangi durumlarda kat eksiltme yapılır?

En sık karşılaşılan durum, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılmış katlardır. Onaylı projede olmayan bir çatı katı veya sonradan eklenmiş bir kat, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi kapsamında idarenin tespit ettiği bir aykırılık olabilir. Bu süreçte yapı mühürlenir ve malike aykırılığı gidermesi için süre verilir; giderilmezse yıkım kararı gündeme gelir. Aykırılığı gidermenin yolu çoğu zaman fazla katı kaldırmaktır.

İkinci durum yük azaltmadır. Depremde binaya etkiyen kuvvetler binanın kütlesiyle ilişkilidir; bir katın kaldırılması hem kütleyi hem de alttaki kolon ve temellere gelen yükü azaltır. Bu yüzden mevcut bir binanın değerlendirmesi sonunda mühendis, tek başına ya da başka güçlendirme işleriyle birlikte kat eksiltmeyi önerebilir. Bunun yeterli olup olmadığına okur ya da müteahhit değil, binayı inceleyen yetkili inşaat mühendisi karar verir.

Daha seyrek olarak üst katı yangın, uzun süreli su sızıntısı ya da yıpranma nedeniyle ağır hasar görmüş binalarda da yalnızca o katın kaldırılması düşünülebilir. Her durumda karar, mühendis incelemesi ve belediyenin izniyle verilir.

Durum Kim karar verir? Neye dikkat edilir?
Ruhsata aykırı ya da kaçak kat Belediye (idare), malik Aykırılığın tespiti, verilen süre, ruhsat süreci
Deprem güvenliği için yük azaltma Yetkili inşaat mühendisi Kat eksiltmenin tek başına yeterli olup olmadığı
Üst katta ağır hasar Mühendis incelemesi, belediye Kalan katların durumu, geçici önlemler

Hangi izin ve belgeler gerekir?

Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, 13 Ekim 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Temmuz 2022'de yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğe göre yapıların kısmen ya da tamamen planlı biçimde yıkılması için ilgili idare (çoğu yerde belediye) başvuru üzerine yıkım ruhsatı düzenler. Başvuruda başlıca şu belgeler istenir:

Belge Açıklama
Tapu Mülkiyetin gösterilmesi
Yıkım planı Yıkımın yöntemini, risk önlemlerini, atık ve toz önlemlerini anlatan plan
Sözleşmeler Malikin yıkım müteahhidi ve fenni mesulle yaptığı sözleşmeler
Muvafakat Parseldeki diğer maliklerin onayı (kanundaki bazı istisnalar dışında)
Boşaltma ve abonelik belgeleri Binanın boşaltıldığına ve elektrik, su, doğalgaz, telefonun kesildiğine dair belgeler
Taahhütnameler Müellif, müteahhit, fenni mesul ve şantiye şefinin taahhütleri

Yıkım planını, yönetmelikte müellif olarak tanımlanan bir inşaat mühendisi TS 13633 Yapıların Tam ve Kısmi Yıkımı İçin Uygulama Kuralları standardına uygun olarak hazırlar. İşi, yetki belgesi olan bir yıkım müteahhidi yürütür. Yönetmelik, bina yüksekliğine ve yıkım yöntemine bağlı olarak fenni mesuliyeti de bir inşaat mühendisine verir. Bu kurallar 12 Ağustos 2026'da yayımlanan değişiklikle yeniden düzenlenmiş, değişikliğin önemli bir kısmının yayımından bir yıl sonra yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.

Ruhsat süresiz değildir: yönetmeliğe göre yıkıma ruhsat tarihinden itibaren bir ay içinde başlanmalı ve iş üç ay içinde bitirilmelidir; aksi halde ruhsat hükümsüz olur. Kat eksiltme sonrasında binanın projesi ve kayıtları da değişeceği için tapu ve proje tarafındaki işlemleri ayrıca öğrenmeniz gerekir. Kendi binanız için hangi belgelerin istendiğini belediyenize ve yetkili mühendise danışın.

Mini ekskavatör çatıya nasıl çıkarılır?

Kat eksiltmede makine aşağıdan yukarıya uzanarak değil, çoğu zaman sökülecek katın üzerinde çalışır. Bunun için 2 ya da 5 ton sınıfındaki küçük bir mini ekskavatör, mobil vinçle kaldırılarak binanın çatısına ya da üst döşemesine yerleştirilir. Makine burada kırıcı uçla betonu parçalar, kepçeyle molozu toplar.

Mobil vinçle bir apartmanın düz çatısına kaldırılan mini ekskavatör ve halatla yön veren eldivenli işçi
Mini ekskavatör vinçle çatıya alınır (temsili görsel)

Makinenin ağırlığı ve kırma sırasında oluşan darbeler döşemeye ek yük getirir. Bu yüzden makinenin hangi döşemede, nerede duracağı ve gerekirse alttan dikme ile destek verilip verilmeyeceği yıkım planında mühendis tarafından belirlenmelidir. Yönetmelik de kullanılacak makinelerin TS 13633'teki özellikleri taşımasını, operatörlerin mesleki yeterlilik belgesine sahip olmasını ve makine bilgilerinin yıkım planında yer almasını ister.

Vinç kurulumu için sokakta yer, trafik düzenlemesi ve komşu yapılara olan mesafe önceden planlanır. Dar sokaklarda vincin nereye kurulacağı, işin takvimini belirleyen başlıca konulardan biridir.

Kat eksiltme sahada nasıl işler?

Yönetmeliğe göre yıkım çatıdan başlayarak yukarıdan aşağıya yapılır ve alt katlardaki düşey taşıyıcılardan başlanarak yıkım yapılamaz. Kat eksiltmede de sıra aynıdır: önce çatı ve hafif elemanlar, sonra duvarlar, ardından döşeme, kirişler ve en son o kata ait kolonlar sökülür. Kalan kolonların üst uçları ve donatıları, yeni çatı ya da döşeme detayına göre mühendisin tarifiyle bırakılır.

Çatıda kırılmış betonarme döşeme kenarı, açıkta kalan donatılar ve toplanmış moloz yığını
Kırılan döşeme ve moloz, seçerek ayrıştırılır (temsili görsel)

Sahadaki başlıca adımlar şöyle özetlenebilir:

Adım Ne yapılır?
Hazırlık Binanın ilgili kısmı boşaltılır, abonelikler kesilir, yıkımdan önce asbest envanteri çıkarılır
Komşulara bildirim Yönetmeliğe göre çalışma başlamadan en az üç gün önce komşu parsellere bildirilir
Çevre güvenliği En az 2,5 m yüksekliğinde perde, cephede iskele ve koruma filesi
Söküm Çatıdan başlayarak yukarıdan aşağıya, kalan yapının dengesi korunarak
Toz ve atık Toz bastırma önlemleri, molozun seçerek ayrıştırılması ve yetkili yollarla taşınması

Asbest, eski binalarda bazı çatı ve tesisat malzemelerinde bulunabilen ve tozu sağlığa zararlı bir maddedir. Yönetmelik, asbest varlığının yetkili laboratuvarca belirlenmesini ve varsa asıl yıkımdan önce sökülmesini ister. Moloz da tek yığın halinde değil, beton, metal ve diğer atıklar ayrılarak yönetilir.

İş bittikten sonra neler yapılır?

Kat kaldırıldığında en üstte kalan döşeme artık çatı görevi görür ya da üzerine yeni bir çatı yapılır. Bu nedenle su yalıtımı, yağmur suyu tahliyesi ve kalan kolon uçlarının korunması ayrı bir iş kalemidir ve ayrıca planlanmalıdır. Yük azaltma amacıyla yapılan kat eksiltmelerde, mühendisin önerdiği diğer güçlendirme işlerinin de tamamlanması gerekir.

Kat eksiltmenin binanın deprem güvenliğini ne ölçüde iyileştirdiği, ancak yetkili mühendisin yapacağı değerlendirmeyle bilinir. Bu konudaki genel çerçeveyi bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı nasıl anlaşılır yazımızda anlattık.

İzmir Bornova merkezli ekibimiz, 2 ve 5 tonluk mini ekskavatörlerle kat eksiltme ve bina yıkımı işleri yapıyor; Çeşme, Bodrum ve Marmaris'e de gidiyoruz. İşe başlamadan önce yıkım planını ve ruhsatı birlikte gözden geçirmek, makinenin çatıya alınmasından molozun taşınmasına kadar her adımı netleştirir.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Kat eksiltme için izin gerekir mi?

Evet. Kat eksiltme bir kısmi yıkımdır ve Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmeliğe göre ilgili idareden, çoğu yerde belediyeden, yıkım ruhsatı alınır. Başvuruda tapu, yıkım planı, sözleşmeler ve taahhütnameler gibi belgeler istenir.

Yıkım planını kim hazırlar?

Yıkım planını, yönetmelikte müellif olarak tanımlanan bir inşaat mühendisi TS 13633 standardına uygun olarak hazırlar. Planda yöntem, risk önlemleri, atık ve toz önlemleri yer alır.

Mini ekskavatör çatıya nasıl çıkarılır?

Küçük bir mini ekskavatör mobil vinçle kaldırılarak çatıya ya da üst döşemeye yerleştirilir. Makinenin nerede duracağı ve gerekirse alttan destek verilip verilmeyeceği yıkım planında mühendis tarafından belirlenir.

Kat eksiltme binayı depreme karşı güvenli hale getirir mi?

Bir katın kaldırılması binanın kütlesini ve alttaki taşıyıcılara gelen yükü azaltır, ancak bunun tek başına yeterli olup olmadığına yalnızca binayı inceleyen yetkili inşaat mühendisi karar verebilir.

Yıkım ruhsatının süresi ne kadardır?

Yönetmeliğe göre yıkıma ruhsat tarihinden itibaren bir ay içinde başlanmalı ve iş üç ay içinde bitirilmelidir; aksi halde ruhsat hükümsüz olur ve yeniden alınması gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Projeniz için kararları ruhsatlı proje müellifi ve yetkili inşaat mühendisiyle birlikte verin.

  • kat eksiltme
  • kısmi yıkım
  • yıkım ruhsatı
  • mini ekskavatör
  • kaçak kat

Sahada desteğe mi ihtiyacınız var?

Kazı, yıkım, kat eksiltme ya da güçlendirme kazısı için arayın veya WhatsApp'tan fotoğraf gönderin.

Hemen araWhatsApp