İçeriğe geç
Bahçe, Havuz ve Peyzaj

Tuğla türleri ve farkları: dolu, delikli, gazbeton ve bims

Dolu tuğla, düşey ve yatay delikli tuğla, gazbeton ve bims blok arasındaki farkları; ağırlık, ısı yalıtımı, taşıyıcılık ve hafif duvarın deprem açısından önemiyle birlikte anlatıyoruz.

Yayın
Yazar
Genç Avşar Hafriyat
5 dk okuma
5 dk okuma
İzmir'de inşaat hâlindeki betonarme binada kolon ve kirişler arasında örülen duvarlar ve önde paletlerde tuğla ile gazbeton bloklar

Duvar malzemeleri hangi gruplara ayrılır?

Bir duvarın ana malzemesine teknik dilde kagir birim denir: tuğla, blok ya da taş gibi harçla birbirine bağlanan parçalar. Türkiye'de en sık kullanılanlar pişmiş kil tuğlalar (dolu, düşey delikli, yatay delikli), gazbeton ve bims bloktur.

Dolu tuğla, düşey ve yatay delikli tuğla, gazbeton ve bims blok yan yana
Farklı kagir birimler yan yana (temsili görsel)

Bu malzemeler Avrupa standartlarının Türkçe karşılığı olan TS EN 771 serisine göre üretilir. Kil tuğlalar TS EN 771-1, bims gibi agregalı beton bloklar TS EN 771-3, gazbeton ise TS EN 771-4 kapsamındadır. Bir ürünün hangi sınıfta olduğu, dayanımı ve ısı iletkenliği üreticinin beyanında yazar; seçim yaparken bu belgeye bakmak gerekir.

Dolu, düşey delikli ve yatay delikli tuğla arasındaki fark nedir?

Üçü de kilin kalıplanıp fırında pişirilmesiyle üretilir. Aralarındaki fark, tuğlanın içindeki boşlukların miktarı ve yönüdür. Boşluk arttıkça tuğla hafifler ve ısıyı daha az iletir, ama taşıyabileceği yük de azalır.

Dolu tuğla

İçinde boşluk yoktur ya da çok azdır. En ağır ve basınca en dayanıklı kil tuğladır. Eski yığma binalarda, bahçe ve çevre duvarlarında, bacalarda ve görünür tuğla cephelerde kullanılır. Isı yalıtımı zayıftır; dış duvarda tek başına yeterli olmaz.

Düşey delikli tuğla

Delikler yük yönünde, yani dikey uzanır. Bu sayede tuğla dolu tuğladan hafif olduğu hâlde düşey yükü iyi taşır. Yığma (duvarları taşıyıcı olan) binalarda, projesi ve yönetmelik koşulları uygunsa taşıyıcı duvar malzemesi olarak kullanılabilir.

Yatay delikli tuğla

Delikler yatay uzanır; tuğla hafiftir ama düşey yük taşımak için tasarlanmamıştır. Türkiye'deki betonarme apartmanlarda kolon ve kirişlerin arasını dolduran duvarların büyük kısmı bu tuğlayla örülür. Taşıyıcı duvar malzemesi değildir.

Gazbeton ve bims blok nedir?

Gazbeton; kum, kireç, çimento ve az miktarda alüminyum tozunun karışımıyla üretilir. Alüminyum karışımda gaz kabarcıkları oluşturur, bloklar daha sonra basınçlı buhar altında (otoklavda) sertleştirilir. Sonuç, içi küçük kapalı gözeneklerle dolu, çok hafif ve ısıyı az ileten bir bloktur. Kolay kesilir ve düzgün yüzeylidir.

Bims blok, volkanik bir taş olan pomzanın (bims) agrega olarak çimentoyla karıştırılıp kalıpta sıkıştırılmasıyla üretilir. Pomzanın gözenekli yapısı bloğa hafiflik ve iyi bir ısı yalıtımı kazandırır. Gazbetona göre yüzeyi daha pürüzlüdür.

İki malzeme de betonarme binalarda çoğunlukla dolgu duvar olarak kullanılır. Taşıyıcı amaçlı kullanım ancak ürünün sınıfı uygunsa ve proje bunu öngörüyorsa mümkündür.

Hangi malzeme nerede kullanılır?

Aşağıdaki tablo malzemeleri birbirine göre karşılaştırır. Kesin değerler ürüne ve üreticiye göre değiştiği için sayı yerine göreli ifadeler kullandık.

Malzeme Hammadde Ağırlık Isı yalıtımı Taşıyıcı duvarda Tipik kullanım Standart
Dolu tuğla Pişmiş kil En ağır Zayıf Yığma yapılarda, projesine göre Bahçe duvarı, baca, görünür tuğla cephe TS EN 771-1
Düşey delikli tuğla Pişmiş kil Orta Orta Yığma yapılarda, projesine göre Yığma binalarda taşıyıcı ve dış duvar TS EN 771-1
Yatay delikli tuğla Pişmiş kil Hafif Orta Hayır Betonarme binada dolgu duvar TS EN 771-1
Gazbeton Kum, kireç, çimento, alüminyum Çok hafif İyi Genellikle hayır; ürün sınıfına ve projeye bağlı Dış ve iç dolgu duvar TS EN 771-4
Bims blok Pomza ve çimento Hafif İyi Genellikle hayır; ürün sınıfına ve projeye bağlı Dış ve iç dolgu duvar TS EN 771-3

Dış duvarda malzemenin tek başına yalıtım değeri çoğu zaman yeterli olmaz. Bina için gereken ısı yalıtımı TS 825 (Binalarda Isı Yalıtım Kuralları) standardına göre hesaplanır; duvar malzemesi bu hesabın bir parçasıdır.

Hafif duvar deprem açısından neden avantajlıdır?

Deprem sırasında binaya etkiyen yatay kuvvet, büyük ölçüde binanın kütlesine bağlıdır: bina ne kadar ağırsa, sarsıntıda taşıyıcı sisteme o kadar büyük kuvvet biner. Dolgu duvarlar taşıyıcı sayılmasa da binanın ağırlığına eklenir. Bu yüzden aynı betonarme iskelette ağır yerine hafif duvar kullanmak, kolon ve kirişlerin karşılaması gereken deprem yükünü azaltır.

Usta eldivenli elleriyle gazbeton bloğu yapıştırıcıyla duvara yerleştiriyor
Gazbeton dolgu duvarın örülmesi (temsili görsel)

Duvarın ağırlığı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Dolgu duvarların binanın neresinde olduğu, kolon ve kirişlerle nasıl birleştiği ve katlar arasında düzenli dağılıp dağılmadığı da deprem davranışını etkiler. Örneğin zemin katta duvar olmayıp üst katların duvarla dolu olması istenmeyen bir durumdur. Duvarın dayanımı da yalnızca bloğa değil, harcın türüne ve işçiliğe bağlıdır; farklı harçlarla örülen tuğla ve bims duvarların deneylerde farklı kesme dayanımı gösterdiği bilimsel çalışmalarla ortaya konmuştur.

Binalar Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ne (TBDY 2018) göre tasarlanır. Yönetmelik 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanmış, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir. Mevcut bir binanın durumunu merak ediyorsanız bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı nasıl anlaşılır yazımıza da bakabilirsiniz.

Malzeme seçerken nelere bakmalısınız?

Yeni bir binada duvar malzemesi mimari ve statik projeyle birlikte belirlenir. Ev sahibi olarak bu seçimi anlamak ve şantiyede doğru malzemenin kullanıldığını görmek için şu sorular işinize yarar:

  • Duvar taşıyıcı mı, dolgu mu? Taşıyıcı duvarda yalnızca projede belirtilen malzeme kullanılır.
  • Duvar dışarıya mı bakıyor? Dış duvarda ısı yalıtımı hesabı önemlidir; gazbeton ve bims bu açıdan avantajlıdır.
  • Islak hacim ya da bodrum gibi neme açık bir yer mi? Su emme ve yüzey koruması üreticinin önerisine göre ele alınmalıdır.
  • Ürünün TS EN 771 serisine uygunluk beyanı ve sınıfı belli mi?

Binadaki yükü azaltmanın başka bir yolu, yetkili mühendis raporuyla uygun görülen durumlarda kat eksiltme uygulamasıdır. Bu da proje ve izin gerektiren bir iştir.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Yatay delikli tuğla taşıyıcı duvarda kullanılabilir mi?

Hayır. Yatay delikli tuğla düşey yük taşımak için tasarlanmamıştır; betonarme binalarda kolon ve kirişlerin arasını dolduran dolgu duvar malzemesidir.

Gazbeton ile bims blok arasındaki fark nedir?

Gazbeton kum, kireç, çimento ve alüminyum tozuyla üretilip otoklavda sertleştirilir; bims blok ise pomza agregası ve çimentoyla kalıpta üretilir. İkisi de hafiftir ve ısıyı az iletir; gazbetonun yüzeyi daha düzgündür.

Hafif duvar binayı depreme karşı nasıl etkiler?

Deprem kuvveti büyük ölçüde binanın kütlesine bağlıdır. Hafif dolgu duvar binanın toplam ağırlığını azaltır ve taşıyıcı sisteme binen deprem yükünü düşürür; yine de duvarların yerleşimi ve işçilik de önemlidir.

Dış duvar için hangi malzeme daha iyi yalıtım sağlar?

Gazbeton ve bims blok, kil tuğlalara göre genellikle daha iyi ısı yalıtımı sağlar. Gereken yalıtım TS 825 standardına göre hesaplanır ve çoğu zaman duvar malzemesine ek yalıtım gerekir.

Mevcut binamda ağır duvarları hafif malzemeyle değiştirebilir miyim?

Duvar değişikliği taşıyıcı sistemi etkileyebileceği için bu kararı binayı inceleyen yetkili inşaat mühendisi vermelidir. İşe başlamadan önce belediyenize ve mühendisinize danışın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Projeniz için kararları ruhsatlı proje müellifi ve yetkili inşaat mühendisiyle birlikte verin.

  • tuğla
  • gazbeton
  • bims
  • dolgu duvar
  • deprem
  • ısı yalıtımı

Sahada desteğe mi ihtiyacınız var?

Kazı, yıkım, kat eksiltme ya da güçlendirme kazısı için arayın veya WhatsApp'tan fotoğraf gönderin.

Hemen araWhatsApp